بدوىبه دين تازه روىآوردند . حضرت در مقام پيامبرى ، رهنمود دينى مىداد و درباره پيروانش به‌داورى مىنشست و از اين‌سو ارتش را فرماندهى مىكرد و به‌عنوان رئيس دولت عمل‌مىنمود . « 1 » با اقدامات مهم پيامبر ( ص ) ، پايه‌هاى فرهنگ و تمدن شكوهمند اسلامى بنيان نهاده شد و جامعه دينى و دولت اسلامى از همان روزهاى نخستين هجرت به مدينه ، تشكيل شد و به‌تدريج ابعاد تمدن‌سازى اسلام نمود بيشترى يافت . بر اثر تعاليم پيامبرخدا ( ص ) ، معتقدات گوناگونى كه عرب‌ها را به قبيله‌هاى متخاصم تقسيم كرده بود ، كنار نهاده شد و بدين‌رو اعتقادى همگانى به خداى يگانه شكل گرفت . اين هم‌نوايى ، عاطفه دينى عميقى برانگيخت و قبيله‌هاى ناموافق را همسو نمود . بىگمان زندگى پيامبراكرم ( ص ) نشان‌دهنده آن است كه چگونه دين نوين مىتواند تمدنى جديد را پى ريزد و بسترى را كه تمدن بايد در آن جارى شود ، فراهم آورد . « 2 » گسترش دولت اسلامى پس از رحلت رسول‌خدا ( ص ) در سال يازدهم هجرت ، بر سر جانشينى پيامبر ( ص ) اختلاف افتاد و سرانجام در شوراى سقيفه بنىساعده ، ابوبكر به حكومت دست يافت . او با بسيج همگانى عليه دو امپراتورى همسايه شمالى وارد عمل شد ؛ امپراتورىهايى كه به‌علت جنگ‌هاى ايران و روم در سال‌هاى 628 - 604 ميلادى و فساد دستگاه حاكمه و نارضايتى عمومى ، رو به ضعف نهاده بودند . سرعت و سير فتوحات خلافت اسلامى شگفت‌آور است . مسلمين در سال 20 هجرى از متصرفات امپراتورى روم شرقى ، سوريه ، بين‌النهرين ( جزيره ) ، فلسطين و مصر را از آنِ خود كردند و در سال 16 هجرى از كل امپراتورى ايران ، عراق را و در سال 31 هجرى سرتاسر ايران تا شمال شرق ( نظير مرو ) را فتح نمودند . امپراتورى ساسانى ايران در اين سال از ميان

--> ( 1 ) . هنرىاستيون لوكاس ، تاريخ تمدن : از كهن‌ترين روزگار تا سدهء ما ، ج 1 ، ص 355 . ( 2 ) . بنگريد به : همان ، ص 352 .